Wijs met medicijnen

Veel oudere personen gebruiken verschillende medicijnen tegelijkertijd. Misschien bent u één van hen. Als u medicijnen op een goede manier gebruikt, kunnen ze uw leven een stuk aangenamer maken. Maar medicijnen kunnen ook nadelen hebben. Hoe meer medicijnen u gebruikt, hoe groter de kans is dat u te maken krijgt met die nadelen. En hoe moeilijker het is om de medicijnen op een juiste manier te gebruiken.

Veilig medicijngebruik en medicatieoverzicht bij ziekenhuisbezoek
De Nederlandse Patienten Consumenten Federatie (NPCF) heeft twee overzichtelijke kaarten gemaakt over veilig medicijngebruik met tips voor clienten en verzorgende(n). De tweede kaart gaat over het bespreken van medicijnen tijdens een zieknhuisbezoek. Het is belangrijk dat de behandelend arts op goed op de hoogte is welke medicijnen u (op dat moment) gebruikt.

Download de Veilig medicijngebruik-kaart	Download de medicatieoverzicht bij ziekenhuisbezoek-kaart

Veelgestelde vragen
Hieronder hebben wij een aantal veelgestelde vragen voor u op een rij gezet. De antwoorden geven u tips over wat u zelf kunt doen om de risico’s van medicijngebruik te voorkomen. U komt bij het antwoord terecht wanneer u op de vraag zelf klikt.

Brochure Wijs met medicijnen
We willen u daarnaast graag van dienst zijn met een brochure ‘Wijs met medicijnen’. In deze brochure leest u over de risico’s van het medicijngebruik en wat u zelf kunt doen om deze risico’s te beperken.

U kunt de brochure hier downloaden of papieren exemplaren bestellen bij de Unie KBO.

Veelgestelde vragen over medicatie:

Wat verstaan we onder medicijnen?
Horen bijwerkingen erbij?
Wat zijn interacties of wisselwerkingen?
Is het gebruik van veel medicijnen slecht?
Werken medicijnen bij ouderen anders dan bij jongeren?
Hoe kan ik mijn medicijnen juist gebruiken?
Hoe kan ik er voor zorgen dat ik mijn medicijnen niet vergeet?
Hoe kan ik zelf de risico’s van medicijngebruik beperken?
Hoe letten mijn arts en apotheker op mijn medicijnen?
Mijn nieuwe medicijn is van een ander merk. Hoe weet ik of het even goed is?
Kan ik van mijn arts verwachten dat hij mij alles duidelijk uitlegt?
Waar kan ik een bijsluiter vinden die ik goed kan begrijpen?
Hoe kan ik te weten komen of anderen dezelfde ervaringen met medicijnen hebben als ik?
Hoe zit het als ik voor een medicijn moet bijbetalen?
Waar kan ik terecht met vragen over mijn medicijnen?

Wat verstaan we onder medicijnen?
Alle middelen waarvan beweerd wordt dat ze een medische werking hebben, zijn medicijnen. Homeopathische middelen, kruidengeneesmiddelen zoals St. Janskruid en vitamines zijn dus ook medicijnen. Sommige medicijnen kunt u alleen op recept krijgen, andere medicijnen zijn ook zonder recept te koop, bij bijvoorbeeld apotheek of drogist. Ook deze laatste medicijnen kunnen bijwerkingen veroorzaken en belangrijke wisselwerkingen hebben met andere medicijnen.

Horen bijwerkingen erbij?
Alle medicijnen kunnen bijwerkingen hebben. Wanneer u verschillende medicijnen gebruikt, neemt de kans op bijwerkingen toe. Ook naarmate u ouder wordt, loopt u meer kans op bijwerkingen. Wanneer uw lichaam eenmaal is ingesteld op uw medicijn, gaan de bijwerkingen vaak vanzelf over. Als bijwerkingen ernstig zijn, of langer dan twee weken aanhouden, is het verstandig om uw arts te raadplegen. Soms kan het nodig zijn om de dosering van uw medicijn te verlagen. Ook kan uw arts een ander medicijn voorschrijven dat ongeveer hetzelfde werkt, maar bij u misschien geen bijwerkingen geeft. Helaas zijn niet alle bijwerkingen te vermijden en zult u ze soms moeten accepteren.

Wat zijn interacties of wisselwerkingen?
We spreken van een interactie of wisselwerking wanneer medicijnen elkaars werking beïnvloeden. Het ene medicijn kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat het andere medicijn sterker werkt, of juist minder sterk. Medicijncombinaties kunnen daardoor soms effectief maar soms ook gevaarlijk zijn. Ook medicijnen die u zelf koopt bij apotheker of drogist kunnen wisselwerkingen met uw voorgeschreven medicijnen veroorzaken. Zelfs voedingsmiddelen zoals melk en grapefruitsap kunnen de werking van uw medicijn beïnvloeden.

Is het gebruik van veel medicijnen slecht?
Het gebruik van veel medicijnen hoeft niet verkeerd te zijn. Het gaat er om dat u juist die medicijnen gebruikt die u nodig heeft, niet meer en niet minder. En dat u uw medicijnen op de juiste manier gebruikt.

Vaak worden medicijnen bewust met elkaar gecombineerd. Bij de behandeling van een hoge bloeddruk werkt het ene middel op het hart, het andere op de vochtbalans en een derde heeft een bloedvatverwijdend effect. Elk middel werkt op een ander systeem zodat gezamenlijk het beoogde effect kan worden bereikt.

Maar lang niet alle combinaties zijn even doordacht en effectief. Het komt regelmatig voor dat mensen te veel medicijnen gebruiken. Soms komt dat omdat uw arts niet welke medicijnen u al gebruikt van een andere arts. Het kan ook zijn dat de arts u een nieuwe medicijn voorschrijft en u niet weet dat u met het oude middel moet stoppen. U gebruikt dan onbedoeld twee medicijnen voor dezelfde klacht. Of u gebruikt medicijnen voor klachten die u al lang niet meer heeft.

Het komt ook voor dat mensen die al veel medicijnen gebruiken, eigenlijk toch nog te weinig gebruiken. Mensen met suikerziekte bijvoorbeeld, moeten bijna altijd ook een cholesterolverlager gebruiken, ook al is hun cholesterol niet sterk verhoogd. En mensen die pijnstillers gebruiken met een morfineachtige werking, moeten daarbij ook altijd een laxeermiddel gebruiken.

Werken medicijnen bij ouderen anders dan bij jongeren?
Ja, in een aantal gevallen werken medicijnen anders bij ouderen dan bij jongeren. Zo kunnen slaap- en kalmeringsmiddelen bij ouderen in plaats van rust juist opwinding veroorzaken. Medicijnen werken bij ouderen vaak ook langer dan bij jongeren. Dat komt omdat de lever en nieren bij ouderen trager werken. De lever en nieren moeten het medicijn afbreken en uit het lichaam verwijderen. Wanneer de lever en nieren er langer over doen om het medicijn af te breken, blijft het langer in het lichaam en kan het langer werken. Medicijnen werken dan niet alleen langer, ook eventuele bijwerkingen houden langer aan. Daarom krijgen ouderen vaak een lagere dosering van een medicijn dan jongere mensen.

Hoe kan ik mijn medicijnen juist gebruiken?
Op het etiket en de bijsluiter kunt u lezen hoe u uw medicijn moet gebruiken. U kunt bijvoorbeeld lezen hoe vaak u het medicijn moet innemen, wat u moet doen als u een pil vergeten bent en hoe u het medicijn moet bewaren.

Zo kunt u uw medicijnen juist gebruiken:

Gebruik uw medicijn in de juiste dosering.
Gebruik uw medicijn op het juiste tijdstip.
Zit rechtop als u uw medicijnen inneemt.
Neem uw medicijnen in met een vol glas water.
Breek uw medicijn niet kapot, tenzij dit is voorgeschreven.
Let goed op of u het medicijn op een lege maag mag of moet innemen.
Bewaar uw medicijnen op een droge donkere plek.

Hoe kan ik er voor zorgen dat ik mijn medicijnen niet vergeet?
Zeker wanneer u verschillende medicijnen tegelijkertijd moet gebruiken, kan een medicijndoos een heel handig hulpmiddel zijn bij het juist gebruiken van uw medicijnen. Na het vullen hoeft u de rest van de week niet meer te piekeren over de vraag wat u wanneer moet innemen. En mocht u een keer een medicijn vergeten zijn, dan ziet u dat meteen.

Wanneer u regelmatig vergeet uw medicijn in te nemen kunt u een medicijnwekker kopen. Deze medicijnwekker kunt u van tevoren op bepaalde tijden instellen. Het alarmsignaal herinnert u eraan dat het tijd is voor uw medicijnen.

U kunt een medicijndoos en medicijnwekker kopen in de apotheek of thuiszorgwinkel, soms ook in drogisterijen of warenhuizen. Medicijndozen zijn er in alle soorten, prijzen en maten.

Hoe kan ik zelf de risico’s van medicijngebruik beperken?
Het is belangrijk dat u uw medicijnen op de juiste wijze gebruikt, volgens voorschrift van de arts. Daarnaast is het belangrijk om alleen medicijnen te gebruiken wanneer het echt nodig is. Minder ernstige klachten kunt u vaak verhelpen zonder medicijnen te gebruiken. Wanneer klachten ernstig zijn of niet overgaan, is het verstandig uw arts te raadplegen. Zeker wanneer u al verschillende medicijnen tegelijk gebruikt, kunt u beter geen medicijnen op eigen houtje kopen. Alleen als uw arts en apotheker weten welke medicijnen u gebruikt, kunnen ze alles goed controleren. En mocht u vragen hebben over uw medicijngebruik, schroom dan niet om informatie te vragen aan uw arts of apotheker.

Hoe letten mijn arts en apotheker op mijn medicijnen?
Wanneer uw arts u een nieuw medicijn voorschrijft, kiest hij zoveel mogelijk voor een medicijn dat past bij de medicijnen die u al gebruikt. Hij beoordeelt of het een goede aanvulling is op uw andere medicijnen en of de combinaties geen ongewenste wisselwerkingen geven. Voordat uw apotheker de medicijnen aan u meegeeft, controleert hij dit nogmaals.

Mijn nieuwe medicijn is van een ander merk. Hoe weet ik of het even goed is?
De werking van een medicijn wordt bepaald door de werkzame stof die erin zit. Vaak zijn er meerdere medicijnen met dezelfde werkzame stof. Deze medicijnen verschillen in prijs, maar niet in kwaliteit.

De naam van de werkzame stof is altijd terug te vinden op de verpakking van uw medicijn en op de bijsluiter. Ook de sterkte van het medicijn en de toedieningsvorm zijn terug te vinden op de verpakking en het etiket. Zo kunt u zelf controleren of het medicijn dat u krijgt hetzelfde is als het medicijn dat u voorheen had.

Kan ik van mijn arts verwachten dat hij mij alles duidelijk uitlegt?
Ja. Volgens de WGBO, de Wet Geneeskundige BehandelingsOvereenkomst is uw arts verplicht om u informatie te geven over uw ziekte en wat er mogelijk aan te doen is. Ook moet hij de risico’s van de behandeling erbij vermelden en aangeven welke andere behandelmethoden er mogelijk zijn. U kunt hierbij denken aan bijvoorbeeld fysiotherapie, activiteitenbegeleiding of aan een gesprek met een maatschappelijk werker. Wanneer uw arts of apotheker u geen informatie verstrekt, mag u ernaar vragen.
Enkele tips voor het gesprek met uw behandelaar:

Maak van tevoren uw briefje met uw vragen
Neem iemand mee naar het gesprek, zodat u er later thuis nog eens over na kunt praten
Vraag of uw arts ook schriftelijke informatie heeft, zodat u het thuis nog eens na kunt lezen
Vraag of u later nog eens op het gesprek terug mag komen.

Waar kan ik een bijsluiter vinden die ik goed kan begrijpen?
Veel mensen geven aan dat de bijsluiter moeilijk te lezen is. Soms door het kleine lettertype, soms ook door de moeilijke woorden. Dan is het goed te weten dat veel apotheken ook eigen bijsluiters hebben, in patiëntvriendelijkere woorden en een groter lettertype. Vaak geven apothekers deze bijsluiters uit zich zelf mee. Mocht dat niet het geval zijn, dan kunt u er gewoon om vragen.

Op www.cbg-meb.nl vindt u de tekst van de bijsluiter in een groter lettertype. Handig! Voor blinden en
slechtzienden zijn bijsluiters in braille beschikbaar.

Nationale bijsluitertelefoon: 0900 - 0125 (lokaal tarief).

Hoe kan ik te weten komen of anderen dezelfde ervaringen met medicijnen hebben als ik?
Op de website van het Meldpunt Medicijnen (www.meldpuntmedicijnen.nl) kunt u de ervaringen van andere medicijngebruikers bekijken. U kunt zoeken door de naam van een medicijn in te vullen, maar u kunt ook binnen een bepaalde aandoening zoeken.

Ook uw ervaring met medicijnen is waardevol voor anderen! Laat uw ervaring
horen via www.meldpuntmedicijnen.nl. Dit kan heel eenvoudig en is bovendien anoniem!

Hoe zit het als ik voor een medicijn moet bijbetalen?
Voor sommige medicijnen moet u bijbetalen, omdat er vergelijkbare maar goedkopere medicijnen zijn. Als het goed is, heeft uw arts u daarover geïnformeerd. Op het etiket staat de totaalprijs van het medicijn. Op www.medicijnkosten.nl kunt u nakijken wat uw medicijn kost, wat daarvan vergoed wordt vanuit de basisverzekering en wat u zelf dient bij te betalen.

Waar kan ik terecht met vragen over mijn medicijnen?
Betrouwbare informatie over uw eigen geneesmiddelen kunt u het beste halen bij uw eigen arts en eigen apotheker. Zij kennen uw persoonlijke situatie het beste en kunnen u op die manier het beste advies geven. U heeft ook recht op die informatie, dus schroom niet om uw vragen te stellen.

   Daarnaast is betrouwbare informatie te vinden op:
      Geneesmiddelen-Infolijn via 0900- 999 88 00 (€ 0,20 per minuut)
      www.apotheek.nl
      www.nationalebijsluitertelefoon.nl
      www.kiesbeter.nl